Unutulan Filozoflar
Zaman dediğimiz kavram, yalnızca insanları değil, düşünceleri de yutup gider. Bu yazımızda sizleri felsefe ve birçok alanda engin fikirler sunmuş ancak isimleri pek bilinmeyen filozoflar dünyasının derinliklerine indireceğiz. Filozofları kendimizce bir düşündüğümüzde aklımıza ilk olarak Sokrates, Aristotales, Platon, Thales gibi isimler gelmektedir. Ancak insanlığın düşünce tarihine yön vermiş olsa da dönemindeki isimler kadar ün kazanmamış sayısız filozof bu dünyadan geçmiştir. Bugün elimizden geldiğince bu isimlere değineceğiz.
Öncelikle felsefenin kısa bir tanımını yapalım. Felsefe, “Neden?”,”Nasıl?”, “İyi nedir?” gibi sorulara akıl yürüterek cevap arar. Başka bir deyişle de insanın kendisini, dünyayı ve varlığı anlamaya çalıştığı bir düşünme sanatıdır diyebiliriz.
Tarihin Tozlu Sayfaları Arasında Unutulan Filozoflar
Anaksimandros, MÖ 610 – 546 yılları arasında yaşamış Miletli bir filozoftur. Thales’in öğrencilerinden olduğu bilinmektedir. Evrenin kökenini “apeiron” (Yunanca sınırsız, sonsuz.) olarak açıklamıştır. Astronomi ile ilgilendiği de bilinmektedir. Anaksimandros,”Evrenin düzeni adaletlidir, her şey yaptığının cezasını zaman içinde öder.” diyerek doğa yasalarının evrensel bir dengede olduğunu savunur. Önemli eserleri de günümüze ulaşmıştır.
Anaksimenes, MÖ 585 – 528 yılları arasında yaşamış Miletli bir filozoftur. Doğanın ana maddesini hava olarak kabul etmiştir. Milet okulunun üçüncü büyük filozofudur. Ona göre evrendeki her şey havadan oluşmuştur. Havanın yoğunlaşıp ve seyrekleşince farklı varlıklar ortaya çıktığını söylemiştir. Doğa felsefesinin gelişiminde önemli katkıları olmuştur.,
Empedokles, MÖ 495 – 435 yılları arasında yaşamış Sicilyalı bir filozoftur. Evrenin dört ana maddesinin hava, ateş, toprak ve su olduğunu söylemiştir. Ona göre bu dört ana elementi sevgi ve nefret yönetmektedir. Doğa filozofudur, aynı zamanda mistik düşünceleri de mevcuttur.
Parmenides, MÖ 515 – 450 yılları arasında yaşamış Elealı bir filozoftur. Parmenides’e göre gerçek olan değişmez ve birdir. Değişim, hareket ve çokluk gibi kavramlar yalnızca duyuların yanılgısıdır. Herakleitos’un, “her şey değişir” demesine karşıttır.
Hypatia, 370 – 415 yılları arasında yaşamış İskenderiyeli matematikçi, astronom ve filozoftur. Felsefe, matematik ve astronomi dersleri vermiştir. Neoplatonculuk felsefesini öğretmiş, etik ve mantık dersleri vermiştir. 415 yılında İskenderiye’de dini ve siyasi çatışmalar neticesinde linç edilerek öldürülmüştür.
Diotima, Antik Yunan’da yaşamış olan kadın filozoftur. Platon’un “Şölen” adlı eserinde bahsi geçen bilge bir kadındır. Sokrates de Diotima’dan aşk hakkında çok şey öğrenilebileceğini söyler. Diotima, aşkı yalnızca fiziksel bir çekim olarak değil de ruhun ve bilgelik arayışının yolu olarak görmekteydi. Ona göre ask, güzel olanı arayış ve iyiliğe yükselmenin aracıdır.
Leukippos, MÖ 5. Yüzyıl dolaylarında Antik Yunan’da yaşamış bir filozoftur. Atomculuk kuramının kurucusudur. Ona göre evrende ki her şey küçük atom parçacıklarından oluşmuştur.
Citiumlu Zenon, MÖ 334 – 262 yılları arasında yaşamış Antik Yunan filozoflarından biridir. Stoacılık öğretisinin kurucusudur. Doğaya uygun yaşamak ilkesini savunmuştur. Zenon’a göre mutluluğun kaynağı duygulara hakim olmak, akıl ve erdemli davranmaktır.
Aeara, Antik Yunan’da yaşamış ancak nadir bilinen bir kadın filozoftur. “İnsanın Doğası Üzerine” adında bir eseri vardır. Hakkında ki bilgiler sınırlıdır. Pisagorcu geleneğe bağlıdır. Ruh, erdem ve ahlaki düzen üzerine düşünür.
Zhuangzi, MÖ 369 – 286 yıllarında yaşamış olan Çin’li Toist bir filozoftur. Her şey görecelidir der, hayat ve ölümü doğal bir süreç olarak görür. Ünlü “Kelebek Rüyası” hikayesi Zhuangzi’ye aittir. İnsanın, doğa ile uyum içerisinde yaşadığı takdirde gerçek özgürlüğe ulaşacağını düşünür.
Nasirüddin Tüsi, 1201 – 1274 yıllarında yaşamış İranlı bir filozof, astronom ve matematikçidir. İslam felsefesi ve mantık üzerinde çalışmalarda bulunmuştur. Dini felsefeyi ve bilimsel aklı birleştirip, akıl ve deneye vurguda bulunmuştur.
Giordano Bruno, 1548 – 1600 yılları arasında yaşamış İtalyan bir filozof, aynı zamanda matematikçi ve astronomdur. Bruno, evren anlayışı olarak evrenin sonsuz olduğunu ve birçok dünyanın var olabileceğini düşündü. Dini otoriteye karşı da özgür düşünceyi savundu. Ancak bu fikirleri o dönemde kilisenin doğrularına ayrkırıydı. Sonuç olarak da 1600 yılında Engizisyon tarafından yakılarak idam edilmesine karar verildi.
Marguerite Porete, 1250 – 1310 yıllarında Fransa’da yaşamıştır. “Basit Ruhların Aynası” adında bir eseri vardır. Tanrıya tamamen teslim olan ve ruhun tanrı ile birliğini anlatan bir felsefesi vardır. Bu fikirleri ve eseri o dönemin baskıcı kilisesi tarafından mistik bulunmuştur. Bu sebeple yakılarak idam edilmiştir.
Francis Bacon, 1561 – 1626 yılları arasında yaşamış İngiliz, filozof ve bilim insanıdır. Deney ve gözlemi içeren modern bilim yönteminde öncü isimlerdendir. Bilginin bir güç olduğunu ve insanlığa fayda sağlaması için bilimsel araştırmayı teşvikte bulunmuştur. “Novum Organum” adına önemli bir eseri vardır.
Emilie du Chatelet, 1706 – 1749 yıllarında yaşamış Fransız, matematikçi, fizikçi ve filozoftur. Isaac Newton’un “Prensipler” adlı kitabını Fransızcaya çevirmiştir. Enerji kavramı ve fiziğe katkılarıyla bilinir. Çalışmaları kadınların bilimde ki rolünü güçlenmiştir.
Giambattista Vico, 1648 – 1744 yılları arsında yaşamış, İtalyan filozof, tarih teorisyeni ve hukukçudur. İnsanlığın tarihinin döngüsel olduğunu savunan düşünceleri vardır. “Scienza Nuova” (Yeni Bilim) isimli ünlü bir eseri bulunmaktadır.
Unutulan filozoflar, tarih sahnesinde güçlü bir yer edinememiş olsalar da, fikirleri ve felsefe dünyasına kattıkları zenginliklerle iz bırakmışlardır. Onları araştırmak, haklarında bilgi toplamak ise sadece geçmişi anmaktan ibaret değildir. Çünkü felsefe, modası geçmeyen bir merak işi olmakla beraber, soruları eskiyen değil, anlamı yenilenen bir arayıştır.
Bu yazımızda sizlere toplayabildiğimiz bilgiler ışığında tarih sahnesinden geçmiş filozoflardan bahsettik. Elbette daha ulaşamadığımız birçok düşünür bu silsileden geçip gitmiştir. Ancak unutulmaması gereken bir gerçek varsa o da en derin fikirlerin, en sessiz zihinlerden geleceğidir.
Emin Çakır
KAYNAKÇA
https://sophosakademi.org/2019/06/tarihteki-en-buyuk-10-filozof-2/
https://tr.wikipedia.org/wiki/Filozoflar_kronolojisi
https://www.dmy.info/tarihte-en-etkili-10-filozof/
https://www.bifikir.com/en-unlu-filozoflar-i319534
https://tr.wikipedia.org/wiki/Hipatia
https://hukukbook.com/tag/marguerite-porete
